Τζέρομ Μπρούνερ – Jerome Bruner (1915 – )

Από τη σελίδα του Ανδρέα Κασσέτα

Ένα από τα σημαντικότερα βιβλία του Jerome Bruner ήταν «Η Διαδικασία της Εκπαίδευσης» (1960).

Στο βιβλίο αυτό εξέφρασε την άποψη ότι οι διδάσκοντες συχνά σπαταλούν τον χρόνο πολλών μαθητών επειδή αναβάλλουν τους τομείς διδασκαλίας του προγράμματος σπουδών που θεώρησαν πάρα πολύ δύσκολους για τους μαθητές.

Κατά συνέπεια προέκυψε ο μύθος «της ετοιμότητας για μάθηση», το ότι δηλαδή οι διδασκόμενοι πρέπει να είναι  πρόθυμοι να μάθουν κάτι, διαφορετικά είναι μάταιη κάθε προσπάθεια για διδασκαλία του.

Ο Bruner απέρριψε αυτήν την άποψη και προχώρησε υποστηρίζοντας ότι: οποιοδήποτε γνωστικό αντικείμενο μπορεί να διδαχθεί αποτελεσματικά με κάποια διανοητικώς έντιμη μορφή σε οποιοδήποτε παιδί σε οποιοδήποτε στάδιο ανάπτυξης.

Έτσι επεξεργάστηκε και διαμόρφωσε το «Σπειροειδές Πρόγραμμα Σπουδών».

«Ένα Πρόγραμμα Σπουδών καθώς αναπτύσσεται πρέπει να επιστρέφει επανειλημμένα στις βασικές ιδέες, οικοδομώντας πάνω σε αυτές έως ότου ο μαθητής συλλάβει την ολοκληρωμένη τυπική σημασία  του «που πηγαίνει».

Το έργο του MACOS – Man: A Course of Study, στα μέσα της δεκαετίας του ’60, ήταν ένα ορόσημο στην ανάπτυξη των Προγραμμάτων Σπουδών.

Αφού εργάστηκε στον τομέα των νέων τάσεων της ανάπτυξης Αμερικανικού Προγράμματος Σπουδών στη δεκαετία του ’50 και τη δεκαετία του ’60, ο Bruner στράφηκε στην cognitive – γνωστική – ανάπτυξη των παιδιών επηρεασμένος από την αντίστοιχη ανάπτυξη του Piaget, και η σχετική επίδραση ενισχύθηκε μετά την επίσκεψη που έκανε στον Piaget στη Γενεύη.

Η προσέγγισή του στην cognitive – γνωστική – ανάπτυξη είναι ιδιαίτερα επηρεασμένη από την προσέγγιση του Piaget στην knowledge -γνωσιακή – ανάπτυξη.

Αλλά πέρα από το να περιγράφει μια εναλλακτική θεωρία της γνώσης ο Bruner (1966) εστίασε στους τρεις τρόπους αναπαράστασης της γνώσης και στην ανάπτυξη των τριών αυτών τρόπων αναπαράστασης.

Όμως, τι είναι  αναπαράσταση;

Για να θέσουμε απλά το ζήτημα η αναπαράσταση είναι μια βασική ανθρώπινη δυνατότητα. Λεπτομερέστερα, είναι η δυνατότητα του ατόμου να χρησιμοποιεί τις νοησιακές δραστηριότητες, τα σύμβολα, και τα σημεία ώστε «να βρεθεί στη θέση» των απόντων, των αντικειμένων και των γεγονότων.

Αυτό του επιτρέπει σε τους για να φέρνει στον νου κάτι που δεν υπάρχει στο οπτικό πεδίο του. Του επιτρέπει επίσης:

• Να ανακαλεί γεγονότα του παρελθόντος,
• να χρησιμοποιεί τη φαντασία του για γεγονότα του μέλλοντος που δεν έχουν ακόμα συμβεί.

Οι άνθρωποι μπορούν να ζήσουν με φαντασία τους κάτι που το επιθυμούν ή το έχουν ανάγκη. Παραδείγματος χάριν, οποιοσδήποτε από μας θα μπορούσε να θέσει τον εαυτό του παράμερα, σε μια θέση μοναξιάς, και ενώ θα αυτό ήταν μια δυσάρεστη εμπειρία, θα μπορούσε να ενεργοποιεί τις πηγές της φαντασίας του ώστε να διατηρεί τη σκέψη του γεμάτη με ιδέες και με ελπίδες.

Ο Bruner διακρίνει τρεις τρόπους αναπαράστασης, τον πραξιακό, τον εικονικό και το συμβολικό:

1. H πραξιακή (ENACTIVE) αναπαράσταση:

Εξαρτάται από τις δραστηριότητες του ανθρώπου και από τη λειτουργία των αισθήσεων (από τη γέννηση μέχρι την ηλικία των 18 μηνών). Περιλαμβάνει εικόνες όπως, λόγου χάρη, το να κινείται, το να δένει έναν κόμβο, το να κολυμπάει και το να κάνει ποδήλατο. Περιλαμβάνει, με άλλα λόγια, αναπαραστάσεις γεγονότων μέσω κίνησης και αντιστοιχεί, ουσιαστικά, στο «να ξέρει πώς να κάνει κάτι».

2. Η απεικονιστική (ICONIC) αναπαράσταση:

Αυτή (από 18 μηνών έως έξι/επτά ετών), εξαρτάται από εικόνες που μοιάζουν με το αντικείμενο. Είναι όμως προσωπικές εικόνες του ατόμου, εικόνες δικές του. οι οποίες διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Έτσι, ένα glamorous πρόσωπο -με αίγλη- θα είναι πιθανώς αρκετά διαφορετικό για έναν Έλληνα και για έναν Σκανδιναβό. Υπάρχουν βέβαια εικόνες που είναι κοινές για πολύ κόσμο, όπως λόγου χάρη, το κόκκινο χρώμα σε μια ορισμένη θέση, στη Βρετανία, παριστάνει το Εργατικό κόμμα.

3. Η συμβολική (SYMBOLIC) αναπαράσταση:

Αυτή εξαρτάται από τα σύμβολα (από την ηλικία των 7 ετών και μετά) όπου η σύνδεση μεταξύ του συμβόλου και του αντικειμένου που εκπροσωπεί είναι αυθαίρετη. Λόγου χάρη η λέξη a book, un livre, ένα βιβλίο. Τα σύμβολα μπορούν να αναπαραστήσουν την αφαιρετική σκέψη των ανθρώπων μέσω της δυνατότητάς τους να διατυπώνουν προτάσεις για τον κόσμο χρησιμοποιώντας σύμβολα αντί για χειροπιαστά αντικείμενα. Αυτό συμβαίνει για παράδειγμα στη Λογική, στη Φυσική και στα Μαθηματικά.

Ο Bruner υποστήριξε ότι μόλις αποκτήσουμε και τους τρεις τρόπους αναπαράστασης μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε οποιονδήποτε είναι κατάλληλος για αυτό που θέλουμε να αναπαραστήσουμε.

Piaget και Bruner

Αμέσως πιο κάτω εκθέτω τα τέσσερα στάδια ανάπτυξης της γνώσης του Piaget και τα τρία στάδια Bruner της ανάπτυξης των τρόπων αναπαράστασης:

.

Piaget	Bruner
Ανάπτυξη της γνώσης	Ανάπτυξη  αναπαραστάσεων
α. Αισθητικοκινητικό στάδιο	α. Στάδιο των πραξιακών αναπαραστάσεων
β. Προεννοιολογικό στάδιο	β. Στάδιο των απεικονιστικών αναπαραστάσεων
γ. Στάδιο των συγκεκριμένων λογικών ενεργειών	γ. Στάδιο των συμβολικών  αναπαραστάσεων
δ. Στάδιο των τυπικών λογικών ενεργειών

…

Την εποχή που ο Bruner ανέπτυσσε τη θεωρία του για τις αναπαραστάσεις, ο Piaget ερευνούσε τον τομέα της εικονοπλασίας και έγραφε το βιβλίο “Η νοητική εικόνα στο παιδί», το 1962.

=================================================================================

Bruner, J. (1997). Πράξεις νοήματος, μτφρ. Ήβη Ρόκου, Γιώργος Καλομοίρης, επιμέλεια Αλέξης Ζώτος, Ιωάννα Χατζηνικολή, Μανώλης Τσαγκαράκης, Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Σπουδαίο βιβλίο ενός σημαντικού ψυχολόγου!

Φορέας: Εργαστήριο Διερεύνησης Ανθρώπινων Σχέσεων
Υπεύθυνος Σειράς: Κατάκη, Χάρις
ISBN: 960-344-401-4
Τίτλος πρωτοτύπου: Acts of meaning
Έτος Έκδοσης: 1997

=================================================================================

Εποικοδομισμός=Θεωρία Οικοδόμησης της Γνώσης=Κονστρουκτιβισμός.

=================================================================================

Νέα από το μέτωπο της Εκπαίδευσης: Προσλήψεις στην Α΄θμια και Β΄θμια και Διαβούλευση για την Ανώτατη

Το σχολικό έτος 2011 – 2012 οι προσλήψεις σε πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση θα γίνουν σε ποσοστό 60% από τους επιτυχόντες του ΑΣΕΠ και σε ποσοστό 40% από τους ενιαίους πίνακες προσωρινών αναπληρωτών.

Η συνέχεια εδώ!

——————————————————————————————————————————–

Έκθεση Δημόσιας Διαβούλευσης για την Εθνική Στρατηγική για την Ανώτατη Εκπαίδευση:

ΔΤ_Έκθεση_Διαβούλευση_310111

 

Λεβ Βιγκότσκι – Lev Vygotsky (1896 – 1934)

Πρώτη δημοσίευση 8-6-2009

• Η θεωρία του Vygotsky

Κοινωνικός κονστρουκτιβισμός

Ο Lev Vygotsky, στα χρόνια του ΄30, δίνει έμφαση στην επίδραση που ασκούν τα πολιτισμικά και κοινωνικά περιβάλλοντα στη μάθηση και υποστηρίζει την ανακαλυπτική μάθηση. Αυτή η προσέγγιση τοποθετεί το διδάσκοντα σε ένα ενεργό ρόλο ενώ συγχρόνως οι μαθητές αναπτύσσουν τις νοητικές τους ικανότητες φυσικά, μέσα από ποικίλα μονοπάτια της ανακάλυψης.

Τρία θέματα ενοποιούν την, μάλλον πολύπλοκη, θεωρία του Vygotsky. Το πρώτο είναι η σπουδαιότητα της πολιτισμικής παράδοσης, το δεύτερο είναι ο κεντρικός ρόλος της γλώσσας και το τρίτο είναι αυτό που ο Vygotsky ονομάζει «ζώνη επικείμενης ανάπτυξης».

Τρεις βασικές υποθέσεις του Vygotsky:

1.     Το κοινωνικό περιβάλλον

Η κοινότητα θέτει ένα κεντρικό ρόλο. Οι άνθρωποι του στενού περιβάλλοντος του μαθητή επηρεάζουν σημαντικά τον τρόπο που αυτός βλέπει τον κόσμο.

2.     Εργαλεία για γνωστική ανάπτυξη

Το είδος και η ποιότητα αυτών των εργαλείων καθορίζεται από τον τύπο και το ρυθμό της ανάπτυξης.  Τα εργαλεία δυνατόν να περιλαμβάνουν: σπουδαίους ενήλικες για το μαθητή, γλώσσα, πολιτισμική παράδοση

3.     Η ζώνη της επικείμενης ανάπτυξης (zone of proximental development)

Σύμφωνα με τη θεωρία του Vygotsky οι δεξιότητες για την επίλυση προβλημάτων μπορούν να τοποθετηθούν σε τρεις κατηγορίες ως εξής:

α) αυτές που εκτελούνται ανεξάρτητα από το μαθητή

β) αυτές που δεν μπορούν να εκτελεστούν ούτε με βοήθεια

γ) αυτές που ανήκουν μεταξύ των δύο, δηλαδή τα έργα που μπορούν να εκτελεσθούν με βοήθεια.

Η ζώνη της επικείμενης ανάπτυξης

Η ζώνη της επικείμενης ανάπτυξης ενός μαθητή είναι η απόσταση μεταξύ του πραγματικού αναπτυξιακού επιπέδου, όπως καθορίζεται από ανεξάρτητη διαδικασία επίλυσης προβλημάτων και του επιπέδου της δυναμικής, όπως καθορίζεται μέσω της επίλυσης των προβλημάτων κάτω από την καθοδήγηση ενός ενήλικα ή σε συνεργασία με πιο ικανoύς συμμαθητές του.

Το πραγματικό αναπτυξιακό επίπεδο ενός παιδιού υποδηλώνει το επίπεδο νοητικής ανάπτυξης σε μια ορισμένη χρονική περίοδο. Υποδηλώνει τις λειτουργίες που έχουν ωριμάσει στο παιδί. Η ζώνη της επικείμενης ανάπτυξης καθορίζει λειτουργίες που δεν έχουν ωριμάσει ακόμα αλλά βρίσκονται στη διαδικασία της ωρίμανσης και ανάπτυξης. Η ζώνη της επικείμενης ανάπτυξης μας επιτρέπει να σκιαγραφήσουμε το άμεσο μέλλον του παιδιού και τη συνολική δυναμική κατάσταση της ανάπτυξής του. Η εμπειρία δείχνει ότι το παιδί με την ευρύτερη ζώνη επικείμενης ανάπτυξης έχει καλύτερες επιδόσεις στο σχολείο. Παραδείγματος χάρη, δύο παιδιά ηλικίας δέκα ετών απαντούν και τα δύο στις ίδιες ερωτήσεις, τις οποίες μπορούν να απαντήσουν κατά μέσο όρο τα παιδιά αυτής της ηλικίας. Όταν όμως ένα από τα παιδιά αφού καθοδηγηθεί κατάλληλα απαντά επιτυχώς σε ερωτήσεις που το άλλο δεν μπορεί να απαντήσει, μπορούμε να πούμε τότε ότι η ζώνη της επικείμενης ανάπτυξης του παιδιού αυτού είναι μεγαλύτερη από του άλλου.

• Επιπλέον για τη ΖΕΑ.
• Αρχές του Vygotsky για τη μάθηση

Η μάθηση και η ανάπτυξη είναι μια κοινωνική και συνεργατική δραστηριότητα που δεν μπορεί να διδαχθεί. Εξαρτάται από το μαθητή να οικοδομήσει τη δική του κατανόηση στο μυαλό του. Σε αυτή τη διαδικασία ο δάσκαλος ενεργεί ως διευκολυντής της μάθησης.

Η ζώνη της επικείμενης ανάπτυξης μπορεί να χρησιμοποιηθεί για το σχεδιασμό των κατάλληλων καταστάσεων κατά τη διάρκεια των οποίων προσφέρεται στο μαθητή η απαραίτητη υποστήριξη για τη μέγιστη μάθηση.

Όταν προσφερθούν οι κατάλληλες καταστάσεις, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η μάθηση θα πρέπει να επιτευχθεί σε πλαίσια που έχουν νόημα, κατά προτίμηση σε εκείνο το πλαίσιο στο οποίο η μάθηση μπορεί να εφαρμοστεί.

Εμπειρίες εξωσχολικές πρέπει να συσχετιστούν με τις σχολικές εμπειρίες. Εικόνες, προσωπικές ιστορίες, στιγμιότυπα ειδήσεων, που ενσωματώνονται στις δραστηριότητες, παρέχουν στους μαθητές την αίσθηση της ύπαρξής τους μεταξύ της κοινότητας και της μάθησης.

Επίσης:

• Εποικοδομισμός=Θεωρία Οικοδόμησης της Γνώσης=Κονστρουκτιβισμός.
• Lev Vygotsky Archive

Εκπαίδευση: Πώς διορίζονται οι εκπαιδευτικοί στα άλλα κράτη;

Καλά, εσύ διορίστηκες πιο νωρίς

Της ΜΑΡΙΑΣ ΠΑΠΟΥΤΣΑΚΗ (Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία)

Οι αλλαγές τα τελευταία χρόνια στο σύστημα διορισμού των εκπαιδευτικών στην Ελλάδα, δεν έχουν οδηγήσει στην εύρυθμη λειτουργία των σχολείων, ούτε στην αντιμετώπιση των κενών και των χιλιάδων διδακτικών ωρών που χάνονται.

Δύο χρόνια το πολύ περιμένουν μέχρι να διοριστούν οι εκπαιδευτικοί στα περισσότερα κράτη της Ε.Ε. Το νέο σύστημα διορισμών συναντά την σθεναρή αντίδραση δασκάλων και καθηγητών που προειδοποιούν ακόμη και με απεργίες στις πανελλαδικές εξετάσεις, με αίτημα να μην κατατεθεί το νομοσχέδιο που εισάγει θεσμούς αξιολόγησης, περιορίζει μεταθέσεις και αποσπάσεις, ενώ από το 2013 και μετά η πρόσληψη θα γίνεται μόνον μέσω ΑΣΕΠ. Ωστόσο, το υπουργείο καθησυχάζει τους εκπαιδευτικούς, τονίζοντας ότι θα υπάρξουν μεταβατικές διατάξεις για όσους έχουν προϋπηρεσία.

Τι συμβαίνει όμως στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Παιδείας; Η αναμονή διορισμού πάντως δεν ξεπερνά κατά μέσο όρο τα δύο χρόνια.

Στη Φιλανδία η επιλογή και ο διορισμός εκπαιδευτικών γίνεται είτε από την επιτροπή Εκπαίδευσης είτε από το δημοτικό ή το σχολικό συμβούλιο. Δεν υπάρχουν προκαθορισμένα κριτήρια. Τα προσόντα είναι διαφοροποιημένα για την πρωτοβάθμια και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Για τους δασκάλους απαιτείται να είναι απόφοιτοι παιδαγωγικών τμημάτων ΑΕΙ τριετούς ή τετραετούς φοίτησης, ενώ είναι υποχρεωμένοι να συγκεντρώνουν διδακτικές μονάδες από την πρακτική εξάσκησή τους. Για τους καθηγητές οι σπουδές διαρκούν 5-6 χρόνια, συν την απαραίτητη και πρακτική εξάσκηση.

Στη Σουηδία οι σπουδές είναι 3,5-4,5 χρόνια με επιπλέον πρακτική εξάσκηση. Οσοι πρόκειται να διδάξουν στα τεχνικά λύκεια πρέπει να διαθέτουν ανάλογη επαγγελματική εμπειρία. Η διαδικασία πρόσληψης είναι απολύτως ανοιχτή.

Πιστοποιητικά ψυχικής κατάστασης

Οι δήμοι και τα σχολεία ανακοινώνουν τις κενές θέσεις. Οι ενδιαφερόμενοι υποβάλλουν αίτηση για να γίνει η τελική επιλογή. Ιδίως γι’ αυτούς που διορίζονται σε δημοτικά ή νηπιαγωγεία απαιτείται και αναφορά της αστυνομίας ώστε να μη διοριστεί κάποιος που ενδεχομένως έχει κατηγορηθεί ή καταδικασθεί για παιδοφιλία ή διακίνηση πορνογραφικού υλικού.

Στην Ισπανία τα προσόντα των εκπαιδευτικών εκτός από το πτυχίο ποικίλλουν ανάλογα με τον τύπο σχολείου που θέλουν να διοριστούν. Ολοι περνούν από παιδαγωγική διδακτική εκπαίδευση. Προσλαμβάνονται μετά από διαγωνισμό, στον οποίο εξετάζονται οι γνώσεις, η παιδαγωγική καταλληλότητα και η ορθή χρήση των νέων τεχνολογιών. Υπάρχει εξάμηνη δοκιμαστική περίοδος και μετά απ’ αυτήν ο εκπαιδευτικός διορίζεται μόνιμα.

Στην Πορτογαλία οι εκπαιδευτικοί προσλαμβάνονται μέσω εθνικού διαγωνισμού και πρέπει εκτός των άλλων να διαθέτουν πιστοποιητικό για τη φυσική και ψυχική τους κατάσταση αλλά και πιστοποιητικό ότι έχουν κάνει… εμβόλια.

Στην Ιταλία το 50% των μόνιμων θέσεων καλύπτεται από διαγωνισμό που προκηρύσσεται κάθε τρία χρόνια και το υπόλοιπο 50% μέσω μόνιμης λίστας των υποψηφίων που έχουν περάσει τους διαγωνισμούς. Οι προσλήψεις που γίνονται για να καλύψουν μη μόνιμες θέσεις έχουν διάρκεια ενός έτους και γίνονται απευθείας από τους διευθυντές των σχολείων. Για τους μόνιμους εκπαιδευτικούς προβλέπεται δοκιμαστική περίοδος ενός έτους. Μάλιστα προβλέπεται και ο θεσμός του μέντορα-αξιολογητή. Ομως και η Ιταλία προτίθεται να αλλάξει σύστημα.

Στη Βουλγαρία την ευθύνη προσλήψεων έχουν τα ίδια τα σχολεία, ενώ στα προσόντα των υποψηφίων περιλαμβάνονται και πιστοποιητικά ότι δεν πάσχουν από κάποια διανοητική αναπηρία ή ασθένεια. Οι προσλήψεις είναι ανοιχτές και κάθε διευθυντής σχολείου καθορίζει τα κριτήρια επιλογής μέσω της αναλυτικής περιγραφής των κενών θέσεων. Οι ενδιαφερόμενοι υποβάλλουν αιτήσεις που πρέπει να συνοδεύονται από συστατικές επιστολές. Η πρόσληψη γίνεται και με βάση το βαθμό του πτυχίου, την τυχόν διδακτική εμπειρία ή με βάση τα αποτελέσματα συνέντευξης. Οι προσληφθέντες υπογράφουν σύμβαση εργασίας, ανάλογη με αυτή που υπογράφεται μεταξύ εργοδοτών και συνδικάτων.

Στη Ρουμανία ο διορισμός γίνεται μέσω ανοιχτού διαγωνισμού, ενώ κάθε χρόνο ανακοινώνονται όλες οι κενές θέσεις από τους σχολικούς επιθεωρητές της περιφέρειας, τουλάχιστον 30 ημέρες πριν από το διαγωνισμό. Η βαθμολογία είναι από ένα έως το δέκα. Η βάση είναι το πέντε. Για να διοριστεί μόνιμα κάποιος θα πρέπει να επιτύχει βαθμολογία τουλάχιστον επτά. Οσοι βαθμολογούνται μεταξύ πέντε και επτά διορίζονται αναπληρωτές.

Στη Γαλλία, τέλος, υπάρχει το πιο περίπλοκο σύστημα. Οι διορισμοί γίνονται με εξετάσεις στα παιδαγωγικά και στη χρήση της γλώσσας. Για την πρωτοβάθμια εκπαίδευση οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να προετοιμαστούν μέσω μονοετούς προγράμματος κατάρτισης του Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Κατάρτισης Δασκάλων, ή μπορούν να παρακολουθήσουν ειδικό εξ αποστάσεως πρόγραμμα του Εθνικού Κέντρου Εκπαίδευσης, ή να προετοιμαστούν μόνοι τους. Οσοι επιτύχουν παρακολουθούν ένα ακόμη χρόνο επαγγελματικής κατάρτισης. Για διορισμό στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση υπάρχουν πέντε τύποι εξετάσεων, ανάλογα με τον κλάδο κάθε εκπαιδευτικού, ενώ για όλους τους εκπαιδευτικούς, ακόμη και όταν διοριστούν μόνιμα, υπάρχουν κάθε χρόνο αξιολογήσεις από ειδική ακαδημαϊκή επιτροπή.

Οι αποσπάσεις στο απόσπασμα

Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΟΣΑ το Σεπτέμβριο του 2009 ανά 1.000 μαθητές στην πρωτοβάθμια και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση αντιστοιχούν 117,4 εκπαιδευτικοί για την Ελλάδα, ενώ ο αντίστοιχος μέσος όρος στις χώρες του ΟΟΣΑ είναι 76,4. Οπως παρατηρεί ο διεθνής οργανισμός, παρά την αναλογία αυτή, στην Ελλάδα κάθε χρόνο υπάρχουν πολλά εκπαιδευτικά κενά στα σχολεία και δεκάδες διδακτικές ώρες χάνονται.

Το κόστος ανά μαθητή στην Ελλάδα επίσης είναι 11,8% στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, 15,6% στο γυμνάσιο και 15,2% στο λύκειο. Η επένδυση αυτών των πολύτιμων πόρων, σημειώνεται, ουδόλως αντανακλάται στους δείκτες που καταγράφουν τις επιδόσεις των μαθητών στα ελληνικά σχολεία που είναι συνολικά κακές. Ο ΟΟΣΑ παρατηρεί, τέλος, ότι «ένας εξαιρετικά μεγάλος αριθμός εκπαιδευτικών, που μπορεί να υπερβαίνει και τις 10.000, βρίσκεται αποσπασμένος σε διάφορες υπηρεσίες του Δημοσίου, από την κεντρική υπηρεσία του υπουργείου και τις περιφερειακές διευθύνσεις έως τις κατά τόπους ιερές μητροπόλεις».