Πρώτη δημοσίευση 17-10-2007

1. Howard Gardner: H ΕΥΦΥΪΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ MONO TO IQ

O γερμανικής καταγωγής αμερικανός πολίτης Χάουαρντ Γκάρντνερ (1943 – ) είναι ένας διάσημος «πατέρας». Και αυτό διότι εκτός από τα φυσικά του τέκνα -τέσσερα τον αριθμό, τα οποία απέκτησε με την Έλεν Γουίνερ (Ellen Winner), εξελικτική ψυχολόγο στο Boston College- έχει άλλα οκτώ [εννέα σήμερα, 20-3-2015] σημαντικά «πνευματικά» παιδιά, τα οποία «γεννήθηκαν» πριν από περίπου 20 χρόνια: ήταν όταν το 1983 ο Γκάρντερ, που θεωρείται κορυφή στα θέματα της γνωστικής ψυχολογίας, δημοσίευσε το ανατρεπτικό βιβλίο του «Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligences» εκφράζοντας για πρώτη φορά μια θεωρία, η οποία άλλαξε τον χάρτη της εκπαίδευσης σε παγκόσμιο επίπεδο: αυτή των πολλαπλών ευφυϊών. Ο Γκάρντερ, καθηγητής Ψυχολογίας της Μάθησης στο Χάρβαρντ, καθηγητής Ιατρικής και Νευρολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Βοστόνης, συγγραφέας 18 βιβλίων που έχουν μεταφραστεί σε 21 γλώσσες, εκατοντάδων άρθρων σχετικά με θέματα ψυχολογίας και τιμημένος με περισσότερα από 20 διεθνή βραβεία, ήταν ο άνθρωπος που απέδειξε ότι η νοημοσύνη μας είναι πολύ περισσότερα πράγματα από αυτό που ορίζει η «στείρα» μέτρηση του IQ μας. Και έδωσε έτσι στους ειδικούς το «κλειδί» που ανοίγει την «πόρτα» της ολοκλήρωσης και της ισορροπίας του ατόμου.

Ο Γκάρντνερ γεννήθηκε στο Σκράντον της Πενσιλβανίας στις 11 Ιουλίου 1943 από γονείς πρόσφυγες που έφθασαν στις ΗΠΑ από τη ναζιστική Γερμανία. Όπως ο ίδιος λέει, ήταν πάντα ένα μελετηρό παιδί, που αγαπούσε τις τέχνες και κυρίως τη μουσική – το πιάνο αποτελεί μόνιμο «σύντροφό» του που τον ξεκουράζει έπειτα από μια δύσκολη ημέρα. Θεωρεί τον εαυτό του «γέννημα-θρέμμα» του Χάρβαρντ, αφού εκεί σπούδασε εξελικτική ψυχολογία και νευροψυχολογία και εκεί συνεχίζει να εργάζεται επάνω στα προγράμματά του: το «Project Zero» που αποτέλεσε το παράδειγμα για τη δημιουργία σχολείων σε όλον τον κόσμο που βασίζονται στο παιδί ως σύνολο παρά στην αξιολόγησή του από μια… καρτέλα με βαθμούς, αλλά και το πρόσφατο «GoodWork Project» το οποίο έδωσε γέννηση στο τελευταίο βιβλίο του με τίτλο «Leading Minds: An anatomy of Leadership», που μελετά τα διαφορετικά ταλέντα και ευφυΐες που κάνουν έναν άνθρωπο «πρώτο μεταξύ των πρώτων». Τα προγράμματα αυτά λειτουργούν με βάση τη διάσημη πλέον θεωρία των πολλαπλών ευφυϊών.

Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή η νοημοσύνη μας χωρίζεται σε οκτώ τομείς, οι οποίοι έχουν την έδρα τους σε διαφορετικά σημεία του εγκεφάλου μας. Είναι εξίσου σημαντικοί, όχι όμως και το ίδιο εξελιγμένοι σε κάθε άτομο. Κύριος «ένοχος» μάλιστα για την άνιση μεταξύ τους ανάπτυξη θεωρείται το σχολείο, το οποίο επικεντρώνεται στην καλλιέργεια δύο μόνο ευφυϊών -γλωσσική και λογικομαθηματική- αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα τις υπόλοιπες (μουσική ευφυΐα, ευφυΐα του χώρου, ενδοπροσωπική ευφυΐα, διαπροσωπική ευφυΐα, φυσιογνωστική ευφυΐα και σωματική-κιναισθητική ευφυΐα).

Τι συμβαίνει όμως σε όσους ανακαλύπτουν τώρα ότι πιθανώς πήραν τη ζωή τους λάθος; Όπως εξηγεί ο ίδιος ο Γκάρντνερ στο «Βήμα» ποτέ δεν είναι αργά για να αλλάξουμε ζωή: «Σε γενικό πλαίσιο, οι ευφυΐες καλλιεργούνται ευκολότερα όταν το άτομο είναι σε μικρή ηλικία, γεγονός που σημαίνει ότι είναι ενεργητικότερο, με αυξημένη περιέργεια, ένα σφουγγάρι που «ρουφά» τις γνώσεις. Ωστόσο με την κατάλληλη προσέγγιση όλα τα άτομα μπορούν να αναπτύξουν τομείς που είχαν ξεχασμένους και οι οποίοι είναι πιθανό να τους χαρίσουν την ολοκλήρωση που τους έλειπε».

H λογική του Γκάρντνερ, όπως την εξηγεί ο ίδιος, είναι να κατανοήσουμε το πνευματικό προφίλ του κάθε παιδιού και αναλόγως να το διδάξουμε. «Για παράδειγμα, μια αρχή της φυσικής μπορεί να διδαχθεί στα παιδιά με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους, ανάλογα με τις ανάγκες τους. Μέσα από τα μαθηματικά, τη λογική, τη γλώσσα, ένα διάγραμμα στον χώρο, μια άσκηση του σώματος. Έτσι θα γίνει κατανοητή».

Και μόνο αν σκεφτεί κανείς τις θεωρίες που όλοι διδαχτήκαμε κατά καιρούς  χωρίς να καταλαβαίνουμε ποτέ το νόημά τους, αντιλαμβάνεται το πόσο δίκιο  έχει ο Γκάρντνερ. Και πόσο άδικο είναι το ότι ένας σημερινός υπάλληλος  γραφείου θα μπορούσε -αν κάποιος εκπαιδευτικός είχε αντιληφθεί την κλίση του- να είναι ένας επιτυχημένος -και το σημαντικότερο- ευτυχισμένος… χορευτής!

Το ΒΗΜΑ, 04/01/2004 , Σελ.: H08
Κωδικός άρθρου: B14056H081
ID: 260122

Αυτό τη διεύθυνση: http://tovima.dolnet.gr/print_article.php?e=B&f=14056&m=H08&aa=1

2. Πολλαπλή Νοημοσύνη: Διαπροσωπική και ενδοπροσωπική νοημοσύνη.

Το 1983 ο Gardner δημοσίευσε το βιβλίο του «Frames of mind». Το βιβλίο αυτό απέρριπτε τη θεωρία του Δείκτη Νοημοσύνης (ΔΝ ή IQ), διατύπωνε τη θεωρία της πολλαπλής νοημοσύνης και αποτέλεσε την αφετηρία για τη δημοσίευση εκατοντάδων ερευνών και βιβλίων μέχρι σήμερα. Η θεωρία του Γκάρντνερ σχετικά με την πολλαπλότητα της νοημοσύνης εξακολουθεί να βρίσκεται σε εξέλιξη.

Τα τεστ νοημοσύνης για τη μέτρηση του ΔΝ στηρίζονται κυρίως στις δύο βασικές ακαδημαϊκές ικανότητες: τη γλωσσική και τη λογικο-μαθηματική και παρά τη μεγάλη επιρροή τους αδυνατούν να προβλέψουν αλάθητα ποιος θα πετύχει στη ζωή του.

Υπάρχει βέβαια, μια σχέση ανάμεσα στο ΔΝ και στις συνθήκες ζωής, για μεγάλες ομάδες στο σύνολό τους: πολλοί άνθρωποι με πολύ χαμηλό ΔΝ καταλήγουν σε «ευτελείς» εργασίες, ενώ άτομα με υψηλό ΔΝ σε θέσεις καλοπληρωμένες. Αυτό όμως δεν ισχύει πάντα. (Στην Ελλάδα, ιδιαίτερα στο Δημόσιο Τομέα, μάλλον δύσκολα κάποιος θα μπορούσε να συνδέσει τις καλοπληρωμένες θέσεις με τον υψηλό ΔΝ).

«Στην καλύτερη περίπτωση ο ΔΝ συμβάλλει κατά 20% στους παράγοντες που καθορίζουν την επιτυχία στη ζωή, γεγονός που αφήνει ένα 80% σε άλλες δυνάμεις», (Goleman, 1995).

«Σε ευρύτατη κλίμακα, η τελική και ανώτερη θέση του ανθρώπου στην κοινωνία καθορίζεται από παράγοντες εκτός ΔΝ, που εκτείνονται από την κοινωνική τάξη στην οποία ανήκει το άτομο και φθάνουν μέχρι τον παράγοντα τύχη», (Gardner, 1995).

Ο Γκάρντνερ ισχυρίστηκε ότι δεν υπάρχει ένα μόνο είδος νοημοσύνης, σημαντικό για την επιτυχία στη ζωή, αλλά ένα ευρύ φάσμα νοημοσύνης, με επτά ουσιώδεις παραλλαγές. Η λίστα του δεν περιορίζεται στα δύο βασικά ακαδημαϊκά είδη, την προφορική-γλωσσική ευχέρεια και τη λογικο-μαθηματική ικανότητα, αλλά επεκτείνεται και στην αίσθηση-αντίληψη του χώρου, η οποία συναντάται σε έναν εξέχοντα αρχιτέκτονα ή ζωγράφο. Συμπεριλαμβάνει ακόμα το κιναισθητικό ταλέντο, που αναδύεται από τη φυσική χάρη ενός Νουρέγιεφ ή ενός Μάικλ Τζόρνταν, και τα μουσικά χαρίσματα ενός Μότσαρτ ή των Μπητλς. Ο κατάλογος ολοκληρώνεται με δύο ακόμα είδη που ο Γκάρντνερ τα αποκαλεί «προσωπική νοημοσύνη»: οι διαπροσωπικές ικανότητες, όπως αυτές του Λούθερ Κίνγκ, ενός ηγέτη με παγκόσμια ακτινοβολία και η ενδοπροσωπική ικανότητα που ξεπροβάλλει στην αξιοθαύμαστη ενόραση του Σίγκμουντ Φρόιντ ή στην εσωτερική ικανοποίηση ενός ατόμου που καταφέρνει να ρυθμίσει έτσι τη ζωή του ώστε να εναρμονίζεται με τα πραγματικά του αισθήματα.

Ο Γκάρντνερ έδωσε κατά καιρούς τους παρακάτω ορισμούς για τα δύο είδη προσωπικής νοημοσύνης:

Διαπροσωπική νοημοσύνη είναι η ικανότητα του ατόμου να διακρίνει και να ανταποκρίνεται κατάλληλα στις διαθέσεις, στην ψυχοσύνθεση, στα κίνητρα και στις επιθυμίες των άλλων ανθρώπων. (1989)

Διαπροσωπική νοημοσύνη είναι η ικανότητα να καταλαβαίνουμε τους άλλους ανθρώπους: τι τους παρακινεί, πως εργάζονται και πως εμείς θα εργαστούμε σε αγαστή σύμπνοια μαζί τους. Πετυχημένοι δάσκαλοι, πολιτικοί, πωλητές, ψυχοθεραπευτές και θρησκευτικοί ηγέτες είναι, χωρίς αμφιβολία, άτομα με υψηλό βαθμό διαπροσωπικής νοημοσύνης. (1993)

Ενδοπροσωπική νοημοσύνη είναι η ικανότητα πρόσβασης του ανθρώπου στα προσωπικά του αισθήματα και η διάκρισή τους ώστε να αντλεί από αυτά στοιχεία που θα καθοδηγούν τη συμπεριφορά του. (1989)

Ενδοπροσωπική νοημοσύνη είναι μια συσχετική ικανότητα που στρέφεται προς τα μέσα. Είναι η ικανότητα να σχηματίσουμε ένα ακριβές, γνήσιο πρότυπο του εαυτού μας και να μπορούμε να χρησιμοποιούμε αυτό το πρότυπο για να λειτουργούμε αποτελεσματικά στη ζωή μας. (1993)

Ο Γκάρντνερ αναγνωρίζει ότι το επτά είναι αυθαίρετος αριθμός για την ποικιλία των ειδών νοημοσύνης. Δεν υπάρχει μαγικός αριθμός για την πολλαπλότητα των ανθρωπίνων ταλέντων. Σε κάποιο σημείο της έρευνας με τους συνεργάτες του, επέκτειναν τα επτά είδη της νοημοσύνης σε είκοσι. Για παράδειγμα, η διαπροσωπική νοημοσύνη αναλυόταν σε τέσσερις ξεχωριστές ικανότητες: ηγετικό πνεύμα, ικανότητα στη σύναψη σχέσεων και διατήρηση της φιλίας, ικανότητα επίλυσης διαφορών και ικανότητα κοινωνικής ανάλυσης.

Από το βιβλίο «Ποιοι είναι έξυπνοι μαθητές; Πολλαπλή νοημοσύνη» του Βασίλη Δημητρόπουλου, Σχολικού Συμβούλου ΠΕ12, Δρος. Ε.Μ.Π.

Σχετικά κείμενα και videos:

Σωματική – κιναισθητική ευφυΐα

Κιναισθητική ευφυΐα κινέζων που πακετάρουν τραπουλόχαρτα

Τα κατορθώματα του Μάικλ Τζόρνταν

Ο Νουρέγιεφ στη λίμνη των κύκνων

Πόσες ευφυΐες αναγνωρίζετε σε αυτό το κορίτσι;

Kseniya Simonova – Sand Animation

Το είδους ευφυΐα  διαθέτει ο συγγραφέας του κειμένου;

Emerson, Ralph Waldo, 1803-1882, Nature

Amy Stein (2002). Multiple Intelligence and the Essential Academic Learning Requirements: Can They Work Together? Honors Interdisciplinary Thesis Project.

Armstrong, Thomas (1994). Multiple Intelligences in the Classroom. Alexandria: Association For Supervision and Curriculum Development.

Campbell, B. (1994). The Multiple Intelligences Handbook. Stanwood, WA: Campbell & Assoc., Inc.

Carlson-Pickerin,J. (1999). M.I.Smart! Yes,you are!Incorporating Multiple Intelligences & Technology into the Classroom. http://www.chariho.k12.ri.us /curriculum/ MISmart/mi_smart. html

Chongde, L. & Tsingan, L. (2003). Multiple Intelligence and the Structure of Thinking Beijing Normal University, Theory & Psychology: Sage Publications, 13(6): 829–845.

Coustan, Τ. & Lezlie, R (1990). Putting Theory into Practice. NCSALL Volume 3, Issue A.

Gardner, H. (1982). Art, Mind and Brain. New York: Basic Books.

Gardner, H. (1983). Frames of Mind. New York: Basic Books.

Gardner, H. (1993α). Multiple Intelligences: The Theory in Practice. New York: Basic Books.

Gardner, H. (1993β). Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligences. 10th Anniversary Edition. New York: Basic Books.

Gardner, H. (1993γ). Choice Points as Multiple Intelligences Enter the School. Intelligence Connections, III, 1, 3, 7-8, Fall.

Gardner, H. (1996). Probing More Deeply into the Theory of Multiple Intelligences. Bulletin, November, 1-7.

Gardner,H. (1999α) The discipline mind: What all students should understand New York Simon and Schuster.

Gardner, H. (1999β). Are There Additional Intelligences? The Case for Naturalist, Spiritual, and Existential Intelligences. In J. Kane (ed.), Education, Information and Transformation. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.

Lambert, Wendy Ecklund (1997). From Crockett to Tubman: Investigating Historical Perspectives. Educational Leadership, 55(1), 51-54.

Silver, H., Strong, R. & Perini, M. (1997). Integrating Learning Styles and Multiple Intelligences. Educational Leadership, 55(1), 22-27.

Viens , J. (1999). Understanding Multiple Intelligences: The Theory Behind the Practice [15.04.08]

http://en.wikipedia.org/wiki/Multiple_Intelligences Multiple Intelligences [26.02.2008]

Howard Gardner: H ευφυΐα δεν είναι μόνο το IQ. To Βήμα online: Βήμα Science Αρ. Φύλλου 14056.

http://www.thirteen.org/edonline/concept2class/index.html (2004)

Concept to classroom QA series of Workshop [15.04.08].

Δημητρόπουλος, Β. (2004). Ποιοι είναι έξυπνοι μαθητές; Πολλαπλή νοημοσύνη.

Κασσέτας, Ι., Α. (2007). Οι επτά μορφές ευφυΐας.

Κολέζα, Ε. (2004). Προκλήσεις για το σύγχρονο σχολείο: Το ζήτημα της αποδοτικότητας και η αυτοαξιολόγηση.

Ιωάννα Κομνηνού, μέλος της ευρωπαϊκής παιδαγωγικής ομάδας του eTwinning European School Net: Νέες παιδαγωγικές θεωρίες στην πράξη: Πολλαπλή νοημοσύνη και eTwinning

Παιδαγωγική αξιοποίηση της θεωρίας της πολλαπλής νοημοσύνης στα προγράμματα Περιβαλλοντηκής Εκπαίδευσης

Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ,ΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΜΑΘΗΣΗΣ, ΤΟ PORTFOLIO TOY ΜΑΘΗΤΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ PORTFOLIO ΓΛΩΣΣΩΝ

Μακρίδου-Μπούσιου, Δ.(2003). Θέματα Μάθησης και Διδακτικής. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Πανεπιστημίου Μακεδονίας.

Παιδαγωγικό Ινστιτούτο (2000). Πολλαπλή Νοημοσύνη – Μεταφράσεις άρθρων.

Πουλλή, Ζ. (2008). Οι πολλαπλές μορφές νοημοσύνης.