EE

http://prezi.com/i_aztvyjfn34/theorist-erikson/#

Πρώτη δημοσίευση, 14-1-2010

Η ελπίδα είναι η πιo βασική και ζωτική αρετή … Εάν θέλουμε να στηρίξουμε τη ζωή, πρέπει να κρατήσουμε την ελπίδα, ακόμη και εκεί όπου η εμπιστοσύνη πληγώθηκε και η πίστη εξασθένησε.

  • Τα παιδιά αγαπούν και θέλουν να αγαπηθούν και προτιμούν σε μεγάλο βαθμό τη χαρά της επίτευξης των στόχων τους και τον θρίαμβο παρά τη μισητή αποτυχία.
  • Μην βγάζεις (λανθασμένα) συμπεράσματα για ένα παιδί από μια συμπεριφορά του (ένα σύμπτωμα).
  • Η αμφιβολία είναι η αδελφή της ντροπής.
  • Τα υγιή παιδιά δεν φοβούνται αν οι μεγαλύτεροί τους έχουν ολοκληρωθεί τόσο που να δεν φοβούνται πια τον θάνατο.
  • Τα δαιμονικά πνεύματα δεν μπορούμε ούτε να τα εξηγήσουμε, ούτε να τα θεραπεύσουμε. Μόνο, κατά καιρούς, η αναβολή και η αναστολή της αντιμετώπισής τους καταλήγουν σε διαστροφές και σε καταστροφικές ή αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές.
  • Οι άνθρωποι, και ιδιαίτερα τα παιδιά, έχουν αντίληψη για το τι οι άλλοι άνθρωποι σημαίνουν πραγματικά, και αργά ή γρήγορα ή θα τους ανταμείψουν βασιλικά με πραγματική αγάπη ή θα πάρουν την εκδίκησή τους εξαιτίας του σιωπηρού μίσους που τρέφουν εναντίον τους.

Erik Erikson (1902-1994): ο ψυχολόγος της ελπίδας 

Ο άνθρωπος. Γεννήθηκε στη Φρανκφούρτη της Γερμανίας. Ο Δανός πατέρας του εγκατέλειψε την οικογένεια προτού να γεννηθεί ο Erik. Η Εβραία μητέρα του παντρεύτηκε αργότερα έναν γιατρό. Το ενδιαφέρον του Erikson για την ταυτότητα αναπτύχθηκε νωρίς και βασίστηκε στη σχολική εμπειρία του. Στο Δημοτικό, τα άλλα παιδιά τον πείραζαν για τη σκανδιναβική καταγωγή του, επειδή ήταν ψηλός, ξανθός και γαλανομάτης. Στο Γυμνάσιο τον απόρριψαν λόγω της εβραϊκής καταγωγής του.

Ο Erikson σπούδασε και δίδαξε Τέχνη. Ενώ δίδασκε σε ένα ιδιωτικό σχολείο στη Βιέννη, γνώρισε την Άννα Φρόιντ, κόρη του Σίγκμουντ. Υπέστη ο ίδιος ψυχανάλυση, εμπειρία που τον οδήγησε να γίνει αναλυτής. Εκπαιδεύτηκε στο Ψυχαναλυτικό Ινστιτούτο της Βιέννη και, επίσης, μελέτησε την παιδαγωγική μέθοδο Montessori, η οποία επικεντρώνεται στην ανάπτυξη του παιδιού.

Σταδιοδρομία. Αφού ταξίδεψε σε όλη την Ευρώπη, ο Erikson μελέτησε την ψυχανάλυση με την Anna Freud, κόρη του Sigmund, και απόκτησε πιστοποίηση από την Ψυχαναλυτική Εταιρεία της Βιέννης. Το 1933 ο Erikson πήγε στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου υπήρξε ο πρώτος ψυχαναλυτής παιδιών στη Βοστόνη, πριν του προσφερθεί μια θέση καθηγητή στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ. Δίδαξε στο πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας, στο Γέιλ, στο Ψυχαναλυτικό Ίδρυμα του Σαν Φρανσίσκο, στο Κέντρο Austen Riggs και το Κέντρο Ερευνών των Επιστημών της Συμπεριφοράς. Δημοσίευσε βιβλία σχετικά με τις θεωρίες και έρευνές του, μεταξύ των οποίων και το βιβλίο «Παιδική ηλικία και κοινωνία». Για το βιβλίο του «Η αλήθεια του Ghandi» του απονεμήθηκε το βραβείο Pulitzer.

*Letter to Gandhi, JULY 31, 1969, Erik H. Erikson

Συνεισφορά στην ψυχολογία. Ενώ η θεωρία του Freud εστιάζει στις ψυχοσεξουαλικές πτυχές της ανάπτυξης, οι πολυπολιτισμικές επιρροές που δέχτηκε ο Erikson τον βοηθούν να διευρύνει την ψυχαναλυτική θεωρία. Πέρασε πολύ χρόνο μελετώντας τη ζωή των Σιου της Νότιας Ντακότα και των Γιούροκ της Βόρειας Καλιφόρνιας. Χρησιμοποίησε τη γνώση που κέρδισε από αυτές τις πολιτιστικές, περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιρροές για να αναπτύξει περαιτέρω την ψυχαναλυτική θεωρία. Συνέβαλε, επίσης, στην κατανόηση της προσωπικότητας, όπως αυτή αναπτύσσεται και διαμορφώνεται κατά τη διάρκεια της ζωής. Ο Erikson είναι πιο γνωστός για τα στάδια ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης που διατύπωσε, και πιο συγκεκριμένα για την κρίση ταυτότητας.

Η ψυχοκοινωνική ανάπτυξη. Η θεωρία του Erikson είναι μια από τις πιο γνωστές θεωρίες προσωπικότητας. Όπως και ο Freud, ο Erikson θεώρησε ότι η προσωπικότητα αναπτύσσεται σε μία σειρά σταδίων. Αντίθετα όμως με τη θεωρία των ψυχοσεξουαλικών σταδίων, ο Erikson περιγράφει τον αντίκτυπο της κοινωνικής εμπειρίας κατά τη διάρκεια ολόκληρης της ζωής. Ένα από τα κύρια στοιχεία της θεωρίας του Erikson είναι η ανάπτυξη της ταυτότητας του εγώ. Η ταυτότητα του εγώ είναι η συνειδητή αίσθηση του εαυτού, την οποία αναπτύσσουμε μέσω της κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Σύμφωνα με Erikson, η ταυτότητα του εγώ μάς αλλάζει συνεχώς λόγω της νέας εμπειρίας και των πληροφοριών που αποκτάμε στις καθημερινές αλληλεπιδράσεις μας με άλλους. Εκτός από την ταυτότητα του εγώ, ο Erikson, επίσης, θεώρησε ότι η αντίληψη της ικανότητάς μας παρακινεί τις συμπεριφορές και τις ενέργειές μας. Στη θεωρία του Erikson, σε κάθε στάδιο το άτομο ενδιαφέρεται να γίνει ικανό σε έναν τομέα της ζωής του. Αν το στάδιο αντιμετωπίζεται καλά, το πρόσωπο θα αισθανθεί μια αίσθηση κυριαρχίας (mastery). Αν το στάδιο δεν ρυθμιστεί σωστά, το άτομο θα βγει με μια αίσθηση ανεπάρκειας. Ο Erikson διαπιστώνει ότι οι άνθρωποι, σε κάθε στάδιο, βιώνουν μια σύγκρουση που αποτελεί μια κρίσιμη καμπή στην ανάπτυξή του (ψυχολογική κρίση). Κατά την άποψη του Erikson, αυτές οι συγκρούσεις είναι κεντροθετημένες είτε στην ανάπτυξη μιας ψυχολογικής ποιότητας είτε στην αποτυχία να αναπτυχθεί αυτή η ποιότητα. Κατά τη διάρκεια αυτών των χρόνων, η δυνατότητα για την προσωπική ανάπτυξη ή για την αποτυχία είναι το ίδιο υψηλή.

Η κρίση ταυτότητας. Είστε αβέβαιοι για το ρόλο σας στη ζωή; Αισθάνεστε ότι δεν ξέρετε «τον πραγματικό εαυτό σας»; Αν απαντάτε ναι στις ερωτήσεις αυτές, μπορεί να βιώνετε μια κρίση ταυτότητας. Ο θεωρητικός Erikson έπλασε την κρίση ταυτότητας και θεώρησε ότι ήταν μία από τις σημαντικότερες συγκρούσεις που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι στην ανάπτυξη.

Σύμφωνα με τον Erikson, η κρίση ταυτότητας είναι μια περίοδος εντατικής ανάλυσης και εξερεύνησης των διαφορετικών τρόπων να κοιτάξεις τον εαυτό σου. Το ενδιαφέρον του Erikson για την ταυτότητα, όπως είπαμε, άρχισε στην παιδική ηλικία του. Με καταγωγή εβραϊκή, ο Erikson είχε εμφάνιση πολύ Σκανδιναβική και έτσι θεώρησε ότι δεν ανήκε σε καμία από τις δύο ομάδες. Αργότερα, στην Αμερική, οι μελέτες του πάνω στη ζωή των ινδιάνων τον βοήθησαν να σχηματοποιήσει τις ιδέες του τόσο για την ανάπτυξη της ταυτότητας όσο και για την κρίση ταυτότητας.

Ο Erikson περιγράφει την ταυτότητα ως υποκειμενική αίσθηση και ως παρατηρήσιμη ποιότητα της προσωπικής ομοιότητας και συνοχής, η οποία ταιριάζει με μια ορισμένη αντίληψη της ομοιότητας και συνοχής μιας κοινής παγκόσμιας εικόνας. Ως ποιότητα της ασυνείδητης ζωής, αυτό μπορεί να είναι εμφανέστατο σε ένα νεαρό άτομο που έχει βρει τον εαυτό του όπως ακριβώς βρήκε και τον τρόπο κοινής διαβίωσης με άλλους. Στον έφηβο βλέπουμε να προκύπτει μια μοναδική ενοποίηση αυτού που δίνεται αμετάκλητα -δηλαδή ο σωματότυπος και η ιδιοσυγκρασία, η χαρισματικότητα και η ευπάθεια, τα παιδικά πρότυπα και τα επίκτητα ιδανικά- με τις ανοικτές επιλογές που του παρέχονται σε διαθέσιμους ρόλους, τις επαγγελματικές δυνατότητες, τα επιτεύγματά του, τις συναντήσεις με μέντορες, τις φιλίες του και τις πρώτες σεξουαλικές συγκρούσεις. (Erikson, 1970.)

Έρευνες για την ταυτότητα. Η εμφάνιση της κρίσης ταυτότητας εμφανίζεται κατά τη διάρκεια της εφηβείας, όταν οι έφηβοι παλεύουν μεταξύ συναισθημάτων ταυτότητας και σύγχυσης ρόλων. Ο James Marcia έχει επεκτείνει την αρχική θεωρία του Erikson. Σύμφωνα με τον Marcia, η ισορροπία μεταξύ της ταυτότητας και της σύγχυσης βρίσκεται στην ανάληψη μιας δέσμευσης για μια ταυτότητα. Ο Marcia ανέπτυξε τέσσερις διαφορετικές θέσεις (statuses) ταυτότητας που προκύπτουν από την ανάλυση τριών διαφορετικών παραγόντων: α) του επαγγελματικού ρόλου, β) των πεποιθήσεων και αξιών και γ) της σεξουαλικότητας.

Το επίτευγμα της ταυτότητας εμφανίζεται όταν περάσει ένα άτομο από μια εξερεύνηση των διαφορετικών ταυτοτήτων και έχει αναλάβει δέσμευση για μία. Η ανάπαυλα (moratorium) είναι η θέση ενός προσώπου που έχει ενεργά εμπλακεί στη διερεύνηση διαφορετικών ταυτοτήτων, αλλά δεν έχει αναλάβει μια υποχρέωση. Η θέση αποκλεισμού είναι όταν ένα πρόσωπο έχει αναλάβει μια υποχρέωση χωρίς να προσπαθήσει προηγουμένως να κάνει οποιαδήποτε διερεύνηση. Η διάχυση ταυτότητας εμφανίζεται όταν δεν υπάρχει ούτε κρίση ταυτότητας ούτε υποχρέωση.

Οι ερευνητές έχουν διαπιστώσει ότι εκείνοι που έχουν αναλάβει μια ισχυρή δέσμευση για μια ταυτότητα τείνουν να είναι ευτυχέστεροι και υγιέστεροι από εκείνους που δεν έχουν. Εκείνοι που βρίσκονται σε κατάσταση διάχυσης της ταυτότητας, τείνουν να αισθάνονται ότι δεν έχουν βρει μια θέση στον κόσμο και δεν έχουν μια αίσθηση ταυτότητας. Στο σημερινό γρήγορα μεταβαλλόμενο κόσμο, οι κρίσεις ταυτότητας είναι πιο κοινές απ’ ό,τι την εποχή του Erikson. Το να ερευνήσεις τις διαφορετικές πτυχές σου στους διαφορετικούς τομείς της ζωής, συμπεριλαμβανομένου του ρόλου σου στην εργασία, μέσα στην οικογένεια και στις ρομαντικές σχέσεις σου, μπορεί να βοηθήσει να ενισχυθεί η προσωπική ταυτότητά σου.



Οι επιπτώσεις της θεωρίας του Erikson στην εκπαίδευση. Τα χαρακτηριστικά των παιδιών και των εφήβων στα διάφορα στάδια που περιγράφονται από τον Erikson, και τις προκλήσεις και τις κρίσεις που αντιμετωπίζουν κατά τη διάρκεια αυτών των σταδίων, έχουν πολλές επιπτώσεις στην εκπαίδευση και τους εκπαιδευτικούς. Γενικά, η καλύτερη προσέγγιση για την ενίσχυση των παιδιών, στην προσπάθειά τους να αναπτύξουν το εγώ τους, είναι να χρησιμοποιηθούν οι στρατηγικές ενδυνάμωσης της εμπιστοσύνης και τη δυνατότητάς τους στη θετική λήψη αποφάσεων.

Εργασία εναντίον κατωτερότητας. Τα παιδιά του δημοτικού σχολείου πρέπει να αποκτήσουν μια αίσθηση ολοκλήρωσης. Πρέπει να δεχτούν συγχαρητήρια για τις επιτυχίες τους, να αισθανθούν υπερήφανα για την εργασία τους, να δουν ότι τα πράγματα που κάνουν θεωρούνται σημαντικά, να ακούσουν φιλοφρονήσεις και να θεωρήσουν ότι έχουν γνώση σε ποικίλες περιοχές (π.χ., σχετικές με τα ενδιαφέροντα και τα χόμπι τους) και για το λόγο αυτόν γίνονται σεβαστά και έχουν βοήθεια στην προσπάθεια πραγματοποίησης των στόχων τους.

Τα παιδιά του δημοτικού σχολείου πρέπει να αισθανθούν ότι γίνονται αποδεκτά και οι άλλοι σέβονται τον πολιτισμό και τη γλώσσα τους. Πρέπει να είναι σε θέση να αισθανθούν υπερήφανα για τον πολιτισμό τους και τις παραδόσεις τους, να αισθανθούν ότι η γλώσσα τους γίνεται αποδεκτή, να αισθανθούν ότι έχουν γονείς και οικογένειες αξιοσέβαστες και να ξέρουν ότι οι παραδόσεις και οι πατρίδες τους θεωρούνται σημαντικές.

Ταυτότητα εναντίον σύγχυσης ρόλων. Οι έφηβοι βρίσκονται σε μια συνεχή σκέψη, αντικείμενο της οποίας είναι αυτοί οι ίδιοι και πρέπει να έχουν ευκαιρίες να μοιραστούν τις ανησυχίες τους με τους ενηλίκους που τους φροντίζουν. Έχουν ανάγκη να είναι σε θέση να τους ρωτήσουν για τις απόψεις τους, για να δουν ότι αυτοί οι ενήλικες τους καταλαβαίνουν ως εφήβους και θέλουν να τους βοηθήσουν να επιλύσουν τις συγκρούσεις τους, είναι πρόθυμοι να χρησιμεύσουν ως πρότυπα ενήλικων ρόλων, με τους οποίους μπορούν να συνδεθούν, και μπορούν να τους βοηθήσουν να προσδιορίσουν τις σημαντικές πηγές, τις σχετικές με την ανάπτυξή τους στην εφηβεία καθώς προσπαθούν να καθορίσουν τους εαυτούς τους.

Οι έφηβοι χρειάζονται βοήθεια στην επίτευξη αίσθησης της ταυτότητάς τους. Είναι πολύτιμο να αναπτύξουν ακαδημαϊκή δραστηριότητα που θα τους:

α) διδάξει να αναλύσουν εναλλακτικές λύσεις στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν,

β) επιτρέψει να διερευνήσουν εναλλακτικές σταδιοδρομίες στην ενήλικη ζωή τους,

γ) μάθει πώς να αντιστέκονται στις πιέσεις των ομοίων τους (π.χ., σχετικά με το κάπνισμα, το οινόπνευμα και τα ναρκωτικά), αλλά και να είναι συμπονετικοί απέναντι τους όταν αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις της εφηβείας,

δ) βοηθήσει να συμμετέχουν σε ένα φάσμα εξωδιδακτικών δραστηριοτήτων (π.χ., δραστηριότητες ηγεσίας, αθλητισμός, λέσχες) μέσω των οποίων μπορούν να αναπτύξουν την αίσθηση του εαυτού.

Πώς μπορούν οι εκπαιδευτικοί να βοηθήσουν τα παιδιά και τους εφήβους να επιλύσουν επιτυχώς τις προκλήσεις των διαφορετικών σταδίων ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης;

Ως εκπαιδευτικοί, τι μπορείτε να κάνετε εσείς για να εξασφαλίσετε ότι όλοι οι μαθητές στην τάξη σας αναπτύσσουν μια αίσθηση ταυτότητας;

Τι μπορεί ένα σχολείο ή ένας εκπαιδευτικός να κάνει για να βοηθήσει τους εφήβους που έχουν τη δυσκολία να επιλύσουν την εφηβική κρίση ταυτότητάς τους και που αναπτύσσουν μια αίσθηση μοναξιάς;

Τι μπορείτε να κάνετε ως εκπαιδευτικοί για να εκπαιδεύσετε τους γονείς για το σημαντικό ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν για να βοηθήσουν τα παιδιά και τους εφήβους να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις της ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης;

Σύνοψη σε pdf: ΤΑ ΨΥΧΙΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΑΔΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΤΑ ERIK ERIKSON (1902 – 1994)

08/07/97_18.27_Erikson - ObitΗ Joan και ο Erik


b0d9a8f2567f9c9716335054d03d66ca


9206ae5433ab44c7e5ff15f5621bc45a